Алматы облысында әлеуметтік саладағы негізгі өзгерістер мен нәтижелер қандай?
Алматы облысында әлеуметтік саладағы негізгі өзгерістер мен нәтижелер қандай?
Қазақстанда халықты әлеуметтік қорғау жүйесі тұрақты түрде жетілдіріліп, азаматтардың өмір сүру деңгейін төмендетпеу мақсатында кешенді шаралар қабылдануда. Өткен 2025 жыл бұл бағыттағы маңызды нәтижелермен ерекшеленсе, 2026 жылдан бастап бірқатар әлеуметтік төлемдер мен көрсеткіштер ұлғайтылды. Бұл туралы Алматы облысы Өңірлік коммуникациялар қызметі алаңында өткен баспасөз мәслихатында сала мамандары айтты.
Елімізде әлеуметтік төлемдердің мөлшерін белгілеуде негізгі көрсеткіштер ретінде айлық есептік көрсеткіш (АЕК) пен ең төменгі күнкөріс деңгейі (ЕТК) қолданылады. Бұл көрсеткіштер жыл сайын инфляция деңгейіне сәйкес қайта қаралып отырады. 2026 жылға арналған республикалық бюджетке сәйкес АЕК 10%-ға өсіп, 4 325 теңгені құрады, ал ең төменгі күнкөріс деңгейі 50 851 теңгеге дейін артты.
Осы өзгерістерге байланысты зейнетақы және әлеуметтік төлемдер де көбейді. 2026 жылдың 1 қаңтарынан бастап барлық зейнеткерлердің жасына байланысты және еңбек өтілі үшін алатын зейнетақысы 10%-ға артты. Бүгінде ең төменгі зейнетақы мөлшері 60 049 теңгені құрайды. Сонымен қатар, базалық зейнетақының ең төменгі мөлшері 35 596 теңге болса, ең жоғарғысы 60 005 теңгеге жетті.
«Облыс бойынша қазіргі таңда 174 888 зейнеткер тіркелген, олардың орташа зейнетақысы 140 000 теңгеден асады. Жалпы зейнетақы мен әлеуметтік төлем алушылар саны 519 874 адамды құрайды. Ал ең төменгі жалақы мөлшері 85 000 теңге деңгейінде белгіленген»,-дейді Халықты әлеуметтік қорғау саласындағы реттеу және бақылау комитетінің Алматы облысы бойынша департаментінің басшысы Айдынжан Нарматов.
Әлеуметтік қолдау жүйесінде мемлекеттік қызметтердің қолжетімділігі де артып келеді. Департамент 17 түрлі мемлекеттік қызмет көрсетіп, 2025 жылы 100 мыңнан астам қызмет ұсынған. Сонымен қатар, өңірде 42 915 мүгедектігі бар адам тіркелген, бұл халықтың 2,7%-ы.
Алматы облысы бойынша “Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қоры” АҚ филиалының директоры Ерлан Аманбаевтың айтуынша, соңғы жылдары мүгедектікті анықтау процесі де жеңілдетілді. 2022 жылдан бастап сырттай проактивті куәландыру енгізіліп, азаматтардың комиссияға баруын қажет етпейтін жүйе іске қосылды. 2025 жылы мұндай қызметтердің үлесі 40% болса, 2026 жылы 45%-ға жеткізу жоспарланып отыр.
«Әлеуметтік инфрақұрылымды дамыту да маңызды бағыттардың бірі. 2025 жылы 147 тексеру жүргізіліп, 373 заңбұзушылық анықталды. Нәтижесінде 5,5 млн теңгеден астам айыппұл салынды. Ал 2023–2027 жылдар аралығында облыста 1324 нысанды мүмкіндігі шектеулі азаматтарға бейімдеу жоспарланған» ,-дейді Ерлан Аманбаев.
Қазақстандағы әлеуметтік қорғау жүйесінің маңызды бөлігі – міндетті әлеуметтік сақтандыру. Бұл жүйе мемлекет, жұмыс беруші және жұмыскер арасындағы жауапкершілікті бөлісу қағидатына негізделген. 2005 жылдан бері жұмыс істейтін азаматтарға қосымша әлеуметтік кепілдіктер беріліп келеді.
Қазіргі таңда жүйеге шамамен 6,9 млн адам қатысса, жыл сайын 1,3 млн-нан астам азамат әлеуметтік төлем алады. 2025 жылы жұмысынан айырылуына байланысты төлемді 27,3 мың адам, жүктілік пен босануға байланысты төлемді 17,2 мың әйел, ал бала күтімі бойынша төлемді 22,4 мың адам алған.
2026 жылдан бастап жүйеге өзін-өзі жұмыспен қамтыған азаматтар да кеңінен тартылып, олар үшін әлеуметтік аударым мөлшерлемесі табыстың 1%-ы көлемінде белгіленді. Бұл әлеуметтік қорғау аясын кеңейтуге мүмкіндік береді.
Сондай-ақ, цифрландыру нәтижесінде әлеуметтік төлемдерді алу процесі айтарлықтай жеңілдеді. Енді азаматтар egov.kz порталы, электрондық еңбек биржасы немесе мобильді қосымшалар арқылы өтініш беріп, төлемдерді онлайн рәсімдей алады.
Әлеуметтік жүйеде әділдікті қамтамасыз ету мақсатында да өзгерістер енгізілді. Атап айтқанда, жүктілікке байланысты төлемдерді жасанды түрде арттыру әрекеттерінің алдын алу үшін заңнамалық түзетулер қабылданды. Бұл шаралар әлеуметтік төлемдердің нақты мұқтаж азаматтарға бағытталуын қамтамасыз етеді.
Қорытындылай келе, Қазақстандағы әлеуметтік қорғау жүйесі кезең-кезеңімен дамып, халықтың әл-ауқатын арттыруға бағытталған. Жүйенің негізгі қағидаты – шектеулі ынтымақтастық, яғни әлеуметтік аударымдар барлық жұмыс істейтін азаматтар үшін төленеді, ал төлемдер тек әлеуметтік тәуекел туындаған жағдайда беріледі. Бұл тәсіл әлеуметтік қолдаудың әділ әрі тиімді болуын қамтамасыз етеді.
