Темірлік шатқалы – табиғаттың тылсымға толы жауһары
Жетісу жері – табиғаттың ерекше мейірімі түскен, көрген жанды таңдай қақтырар ғажайып мекен. Асқар Алатаудың баурайына қоныс тепкен Кеген өңірі де сондай сұлу табиғатымен, тұмса қалпын сақтаған шатқал-сайларымен, мөлдір бұлақтары мен көк майса жайлауымен дараланады. Сол көркем өлкедегі көздің жауын алып, табиғаттың шексіз құдіретін паш етіп тұрған ғажайып орындардың бірі – Темірлік шатқалы.
Темірлік шатқалы – тек табиғаттың ерекше жаратылысы ғана емес, бұл – ғасырлар бойы жел мен судың, уақыттың өлшеусіз еңбегімен қалыптасқан табиғат шежіресі. Мұнда әрбір жартастың бедері, әрбір құздың қатпары өткен дәуірдің үнсіз тарихын сыр етіп шерткендей әсер қалдырады.
Шатқалға алғаш аяқ басқан жан өзін мүлде басқа әлемге енгендей сезінеді. Айналаны қоршаған биік жартастар көк аспанмен астасып, төменде сарқырай аққан тау өзені ерекше үйлесім тапқан. Қызыл қоңыр, сұрғылт және сарғыш түске боялған тік құздар күн сәулесімен құбылып, табиғаттың шебер суретшінің қолынан шыққан туындысындай көрінеді. Әсіресе таңғы және кешкі мезгілде шатқалдың көрінісі өзгеше реңкке еніп, көрген жанның жан дүниесін тебірентпей қоймайды.
Темірлік шатқалының басты ерекшелігі– оның миллиондаған жылдар бойы табиғи үдерістердің нәтижесінде қалыптасқан ерекше геологиялық құрылымы. Желдің, жауынның, өзен суының әсерінен мүжілген жартастар сан алуан пішінге енген. Бір қарағанда алып қамалдың қабырғасын, енді бірде көне сарайдың мұнарасын елестететін бұл жартас мүсіндері табиғаттың шексіз шеберлігін айғақтайды.
Шатқалдың табанымен ағып жатқан Темірлік өзені өңірдің табиғатына ерекше сән береді. Тау қойнауынан бастау алатын мөлдір өзеннің сыңғырлаған үні табиғаттың үнсіз тыныштығымен астасып, ерекше әуенге айналады. Жаздың аптап күнінде өзеннің салқын самалы мен мөлдір суы жанға жайлылық сыйласа, көктемде арнасына сыймай тулаған ағысы табиғаттың қуатын танытады.
Бұл өңірдің өсімдіктер дүниесі де бай әрі алуан түрлі. Жартастардың жарығына тамыр жайған арша, долана, итмұрын, тобылғы мен жабайы гүлдер табиғатқа ерекше көрік береді. Көктем мен жаз айларында шатқалдың етегі сан алуан түсті гүлге оранып, тау бөктері құлпырып кетеді. Таза ауа мен гүлдердің жұпар иісі адам жанын сергітіп, табиғатпен үндестік сезімін сыйлайды.
Жануарлар дүниесі де өзіндік ерекшелігімен құнды. Тау бөктерінде елік, арқар, таутеке сияқты түз жануарлары кездессе, көк жүзінде қыран бүркіт пен ителгі қалықтайды. Бұл табиғи орта экологиялық тепе-теңдіктің сақталғанын көрсетеді.
Темірлік шатқалы– фотографтар мен табиғат жанашырлары үшін таптырмас мекен. Мұнда жылдың әр мезгілі өзінше әсем. Көктемде табиғат қайта түлеп, өзендер тасиды. Жазда жасыл желек жайқалып, тау самалы ерекше салқындық сыйлайды. Күзде сарғайған жапырақтар шатқалды алтын түске бояп, көркем көрініс қалыптастырса, қыста аппақ қар жамылған құздар ертегідегідей әсер қалдырады.
Бүгінде Темірлік шатқалы ішкі туризмді дамытуға зор мүмкіндік беретін табиғи нысандардың бірі саналады. Жыл сайын мұнда еліміздің әр өңірінен ғана емес, алыс-жақын шетелден де табиғат сүйер саяхатшылар келіп, шатқалдың қайталанбас көрінісіне тәнті болады. Экологиялық туризмнің дамуына серпін беріп отырған бұл мекен өңір экономикасына да оң ықпалын тигізуде.
Дегенмен табиғаттың осындай қайталанбас сыйын сақтау – баршамыздың ортақ міндетіміз. Тазалықты сақтау, табиғи байлыққа ұқыппен қарау, өсімдіктер мен жануарлар дүниесін қорғау – келер ұрпақ алдындағы азаматтық борыш. Табиғатқа жасалған әрбір қамқорлық – өз болашағымызға жасалған қамқорлық екенін ұмытпауымыз керек.
Кеген өңірінің табиғаты тек көркемдігімен ғана емес, халқымыздың тарихымен, мәдениетімен де астасып жатыр. Бұл өлке– талай көштің ізі қалған, талай батырдың тұяғы тиген қасиетті мекен. Сондықтан Темірлік шатқалы – табиғат ескерткіші ғана емес, туған жердің рухын сезіндіретін киелі кеңістік.
Президент бастамасымен қолға алынған ішкі туризмді дамыту, табиғатты қорғау және экологиялық мәдениетті қалыптастыру бағытындағы жұмыстар осындай бірегей табиғи орындардың маңызын бұрынғыдан да арттыра түсуде. Темірлік шатқалы – Жетісудың ғана емес, бүкіл Қазақстанның мақтанышы болатын табиғи мұра.
Қазақтың «Туған жердің әр тасы – тарих, әр бұлағы – шежіре» деген тағылымды сөзі Темірлік шатқалына арнап айтылғандай. Оның асқақ жартастары табиғаттың мәңгілік құдіретін танытса, мөлдір өзені тіршіліктің үзілмес арнасын бейнелейді. Осындай сұлу мекенді көздің қарашығындай сақтап, кейінгі ұрпаққа аман жеткізу – баршамыздың қасиетті парызымыз.
Темірлік шатқалы – бір көрген жанның жүрегінде мәңгі сақталатын, туған жерге деген сүйіспеншілікті арттыратын, табиғаттың тылсым сұлулығын паш ететін ерекше мекен. Оның әрбір жартасы – үнсіз тарих, әрбір самалы – табиғаттың тынысы, әрбір тамшы суы – өмірдің мәңгілік жалғасы. Сондықтан Темірлікке жасалған әрбір сапар– туған жердің қадірін тереңірек сезіндіретін рухани саяхат.
