Ереуілтөбе ерлеріне тағзым

Қарқара төрінде 1916 жылғы Ұлт-азаттық көтерілістің 110 жылдығына арналған тарихи-танымдық шара өтті.
Тарих – халықтың жадында сақталған шежіре ғана емес, келер ұрпаққа жол көрсететін рухани темірқазық. Ал сол тарихтың әрбір қасіретті де қасиетті парағы ұлттың азаттығы жолында күрескен ерлердің есімімен, елдің еркіндікке деген өшпес арманымен жазылған. Биыл қазақ халқының тарихындағы аса күрделі кезеңдердің бірі – 1916 жылғы Ұлт-азаттық көтеріліске 110 жыл толып отыр. Осы айтулы датаға орай қасиетті Қарқара жерінде тағылымы мол тарихи-танымдық шара ұйымдастырылды.
Тағылымды шара ең алдымен Ереуілтөбе ерлеріне, Ұлт-азаттық көтеріліске қатысушыларға арналған ескерткіш басына гүл шоқтарын қоюдан басталды. Жиналған қауым азаттық жолында құрбан болған боздақтардың рухына тағзым етіп, олардың есімін құрметпен еске алды. Артынша бабалар рухына Құран бағышталды. Бұл – өткенге тағзым ғана емес, тарих алдындағы перзенттік парыздың көрінісі еді. Қарқара– қазақ халқының азаттық жолындағы күресінің талай сырын қойнауына бүккен киелі мекен. Осы өңірде бұрқ ете қалған халық наразылығы елдің еркіндікке деген асқақ арманын айқын танытты. Халықтың намысы мен ұлттық рухы сынға түскен сол бір алмағайып кезеңнің жаңғырығы бүгінгі ұрпақтың да жүрегінен өшкен емес. Қарқарадағы 1916 жылғы оқиғалар ұлт тарихындағы аса маңызды беттердің бірі ретінде есте сақталып келеді.
Шара барысында жиналған қауымға 1916 жылғы Ұлт-азаттық көтерілістің тарихынан сыр шертетін бейнеролик көрсетіліп, одан кейін арнайы дайындалған әдеби-сазды бағдарлама ұсынылды.
1916 жыл қазақ даласы үшін ауыр сынаққа толы кезең болды. Патшалық Ресейдің отаршылдық саясаты, жер мәселесінің ушығуы, халыққа түскен әлеуметтік-экономикалық ауыртпалықтар ел ішіндегі наразылықты күшейтті. Ал 1916 жылғы 25 маусымдағы патша жарлығы халық наразылығының ашық қарсылыққа ұласуына түрткі болды. Көтеріліс қазақ даласының көптеген өңірін қамтып, Жетісу жеріндегі оқиғалар оның ірі ошақтарының біріне айналды. Сол кезең – халықтың ғасырлар бойғы азаттық аңсаған арман-тілегі айқын көрінген уақыт еді. Бұл көтеріліс – бір ғана тарихи оқиға емес. Ол – елдік сананың оянуы, ұлттық намыстың серпілуі, бодандық бұғауына қарсы халық рухының көтерілуі болатын. Қарқарадағы қасиетті Ереуілтөбе де – сол күрес рухының үнсіз куәгері. Тау мен тас та тарихты сақтайды. Даланың төсінде қалған із де уақыт өткен сайын көмескіленгенімен, халық жадындағы ерлік ешқашан өшпейді. Сондықтан бүгінгі ұрпақтың Ереуілтөбеге келіп, бабалар рухына тағзым етуі – тарихпен қайта қауышу, өткеннен тағылым алу.
Шараға аудан әкімінің міндетін атқарушы Мұхтар Батырханұлы, қоғам қайраткерлері, еңбек ардагерлері, мекеме басшылары, ауылдық округ әкімдері, қоғамдық және жастар ұйымдарының өкілдері, бұқаралық ақпарат құралдарының қызметкерлері және ауыл тұрғындары қатысты. Жиында алғашқы сөз аудан әкімінің міндетін атқарушы Мұхтар Батырханұлына берілді. Сондай-ақ, 1916 жылғы Ұлт-азаттық көтерілістің тарихын зерттеп жүрген зерттеуші-журналист Бакеева Салтанат Әулханқызы сөз сөйлеп, тарихи оқиғаның тағылымдық мәні мен оны кейінгі ұрпаққа кеңінен танытудың маңыздылығына тоқталды. Көтеріліс кезеңдерінің біріне куә болған ұрпақтың өкілі ретінде Жақыпберді Солтанбекұлының немересі Төрегелді Тұрағұлға сөз беріліп, ел тарихына қатысты естелік пен тағылымды ойлар ортаға салынды.

Ал Алматы облысының және Кеген ауданының Құрметті азаматы, еңбек ардагері Сабыр Досымбекұлы ақ батасын беріп, елдің амандығы мен бірлігіне тілектестігін білдірді.
Бүгінгі тәуелсіз Қазақстанның көк байрағы көкте желбіреп, ұрпақтың еркін елде өмір сүруі – сан ғасырлық арманның жүзеге асқаны. Сол арман жолында қаншама боздақ құрбан болды, қаншама ана көз жасын төкті, қаншама шаңырақ қайғы жамылды.
Бірақ халық рухы сынған жоқ. Қайта, тарихтың әрбір тар кезеңі қазақтың елдік санасын шыңдап, азаттыққа деген ұмтылысын күшейте түсті. 1916 жылғы Ұлт-азаттық көтеріліс те – сол ұлы жолдың маңызды белесі. Бүгін Қарқара төрінде өткен тағылымды шара өткенге құрмет көрсетіп қана қоймай, жас ұрпақтың бойына отансүйгіштік пен елжандылық қасиеттерін сіңіруге бағытталды. Ереуілтөбеде гүл шоқтарын қою, бабалар рухына Құран бағыштау – тарих алдындағы тағзымның, елдік рухқа деген құрметтің айқын көрінісі болды.
Тағылымды шараның мазмұнын тереңдете түскен ерекше сәттердің бірі – ҚР Еңбек сіңірген қайраткері, кино және театр актері Омар Қиқымовтың жетекшілігімен Кеген халық театрының сахналық қойылымы көрерменге ұсынылды. Ұлы жазушы Мұхтар Әуезовтің «Қилы заман» хикаятының желісі бойынша жазылған Қаракол түрмесіндегі «Қырғын» спектаклі көрініс тапты. Спектакль арқылы 1916 жылғы Ұлт-азаттық көтеріліс тұсындағы халықтың ауыр тағдыры, ел басына түскен зұлмат кезең, азаттық жолында күрескен азаматтардың қайсарлығы мен қасіреті көркем түрде бейнеленді. Сахнадағы әрбір көрініс көрерменді өткен дәуірдің ауыр тынысына жетелеп, тарихтың ащы шындығын терең сезінуге мүмкіндік берді. Қойылым көрермен қауымға ерекше әсер қалдырып, ұлт тарихындағы қасіретті кезеңді тағы бір мәрте ой елегінен өткізуге себеп болды. Өнер арқылы өрілген тарихи тағылым – шараның мазмұнын байытып, бабалар ерлігіне деген құрметті одан әрі асқақтатты. Осылайша, Қарқара төрінде өткен 1916 жылғы Ұлт-азаттық көтерілістің 110 жылдығына арналған тағылымды шара тарихқа тағзымның, ұлт рухын ұлықтаудың және азаттық жолында құрбан болған боздақтардың есімін мәңгі есте сақтаудың жарқын көрінісіне айналды.
Бабалардан қалған бері– тілім, дінім, қонысым,
Көркейтсең де солар ту ғып туыстықтың өрісін.
Бұл дүниенің сан қызығын тарту еткен өлшеусіз,
Алдарында борыштымыз сол үшін, –
деген жүрекке жетер жыр жолдары оқылып, ұлттың бүгінгі бақыты мен тәуелсіздігі жолында өткен бабалардың ерлігі ерекше дәріптелді.
Расымен де, бүгінгі ұрпақтың еңселі ел болып, азат аспан астында өмір сүруі– кешегі ерлердің жанқиярлық күресі мен елдік мұратының жалғасы.
Лаура Мұхаметқали,
суреттерді түсірген
Мира МУРАТАЛИЕВА.