Ұстаз есімі ұрпақ жадында

Ұстаз… Бұл сөздің астарында қаншама тағылым, қаншама жауапкершілік, қаншама мағына жатыр. Ұстаз – шәкіртке білім беріп қана қоймай, оның жүрегіне ізгілік дәнін себетін, өмір жолына бағыт-бағдар көрсететін ұлы тұлға. Жылдар өтеді, ұрпақ алмасады, мектеп қабырғасында талай буын білім алады. Алайда елге еңбегі сіңген ұстаздың есімі мен өнегелі жолы ешқашан ұмытылмайды. Осындай ғибратты ғұмыр иесі, білім саласының ардақтысы, «Қазақстан Республикасының Білім беру ісінің құрметті қызметкері» атанған ұлағатты ұстаз Мұқашева Зияш Байжиенқызының есімі С. Серкебаев атындағы мектеп-гимназиясының тарихында айрықша орын алады. Жақында аталған білім ордасында Зияш Байжиенқызының өнегелі өміріне тағзым етіп, рухын ұлықтауға арналған тағылымды әрі жүрек тебірентерлік салтанатты шара өтті. Шараның ең үлкен мәні – мектепте Зияш Байжиенқызы атындағы орыс тілі мен әдебиеті кабинетінің салтанатты түрде ашылуында болды.
Бұл – жай ғана кабинеттің ашылуы емес. Бұл – ұлағатты ұстаздың есімін ұрпақ жадында жаңғыртып, оның білім мен тәрбие жолындағы еңбегін кейінгі буынға аманат етуге бағытталған тағылымды бастама. Бастаманың негізгі идеясын көтеріп, оны жүзеге асыруға ұйытқы болған мектеп-гимназия директоры Үмбетжанова Жазира Дүйсембаевна ұстаз есімін ұлықтаудың маңыздылығына ерекше мән берді. Себебі мектеп тарихын жасайтын да, сол тарихты кейінгі ұрпаққа жеткізетін де – ұстаздар қауымы. Ал осындай аяулы жандардың есімін дәріптеу – жас ұрпақты елжандылыққа, еңбекқорлыққа, білімге деген құрметке тәрбиелеудің бір жолы.
Зияш Байжиенқызының саналы ғұмыры туған мектебімен, білім саласымен біте қайнасып жатты. Ол қырық жылға жуық уақытын ұрпақ тәрбиесіне арнап, талай шәкірттің жүрегіне білімнің шырағын жақты. Білікті ұстаз ғана емес, іскер басшы, сөз өнерін терең меңгерген филолог ретінде де ел құрметіне бөленді.
1990–1997 жылдары Кеген ауданының білім саласын басқарған жылдарында да ол өзіне жүктелген жауапкершілікті абыроймен атқарып, аудандық білім жүйесінің дамуына елеулі үлес қосты. Ұстаздық пен басшылықты қатар алып жүру үшін терең біліммен бірге табандылық, көрегендік, адаммен тіл табыса білетін парасат қажет.

Зияш Байжиенқызы бойынан осы қасиеттердің барлығы табылатын. Сөз өнерінің шебері, білікті филолог ретінде ол шәкірттерін әдебиетті сүюге, тілдің қадірін түсінуге, ойды көркем әрі сауатты жеткізуге баулыды. Оның кәсіби шеберлігі халықаралық деңгейдегі білім додаларында да танылып, Латвия мен Америка Құрама Штаттарында өткен халықаралық шараларда, сондай-ақ республикалық деңгейдегі білім сайыстарында еліміздің намысын абыроймен қорғаған шәкірттерді тәрбиелеуге ықпал етті.
Ұстаз үшін шәкірт жетістігі – ең үлкен марапат. Ал шәкіртінің биіктен көрінуі – оның маңдай тері мен тынымсыз еңбегінің жемісі.
Салтанатты шара барысында Зияш Байжиенқызының өмір жолы мен ұстаздық еңбегінен сыр шертетін арнайы стенд жасалып, оның жетістіктері мен еңбек жолын таныстыратын әсерлі кеш ұйымдастырылды.
Сондай-ақ кабинетке заманауи интерактивті тақта орнатылды. Оны Зияш апайдың балалары арнайы әкеліп, білім ордасына тарту етті. Бұл – перзенттердің аяулы анасына деген құрметінің ғана емес, анасының өмірлік ұстанымын жалғастырып, оның есімімен байланысты мектептің дамуына өз үлестерін қосуға деген ізгі ниетінің айғағы.
Бүгінде жаңа кабинетте заманауи технологияның мүмкіндігін пайдалана отырып, шәкірттер білім алады. Осылайша Зияш Байжиенқызының есімі мектеп қабырғасында құрметпен аталып қана қоймай, күнделікті оқу үдерісімен, шәкірттердің ізденісімен сабақтасып жатпақ. Тағылымды шара барысында ұстаздың жарқын бейнесін айшықтайтын бейнеролик көрсетіліп, әріптестері мен шәкірттері Зияш апай туралы жүрекжарды естеліктерін бөлісті. Ұстазбен бірге еңбек еткен әріптестері оның кәсіби біліміне қоса, адамдық болмысын, кішіпейілдігін, парасат-пайымын, еңбекке деген адалдығын еске алды. Ал шәкірттері үшін Зияш апай – тек орыс тілі мен әдебиетінен сабақ берген мұғалім емес, өмірдің өзінен сабақ берген аяулы жан.
Ұстаздың отбасынан балалары мен немерелері де арнайы қатысып, ана мен әже ретінде қандай асыл жан болғанын айтып, оның адамдық болмысы мен ұстаздық жолына қатысты естеліктерін ортаға салды.
Жақындарының жүрекжарды сөздері көпшілікке Зияш Байжиенқызының мектептегі ұстаздық тұлғасымен қатар, отбасының ұйытқысы, балаларына бағыт берген аяулы ана, немерелеріне өнеге болған ардақты әже ретіндегі бейнесін де таныта түсті. Шара барысында шәкірттер ұстазға арнаған өлеңдерін оқып, жүрек тебірентер сәттің сәнін келтірді. Ал «Ұстаз шамының» жағылуы – кештің ең әсерлі сәттерінің бірі болды.
Жанып тұрған шамның жарығы ұстаздың білім шырағын еске салды. Бір адамның жүрегінен тұтанған сол жарық талай шәкірттің жүрегіне жол тауып, олардың өміріне сәуле болып енді. Енді сол шырақтың жарығы жаңа буынның білімге деген құштарлығын арттырып, ізденісіне жол ашары сөзсіз.
Зияш Байжиенқызының есімі – С. Серкебаев атындағы мектеп-гимназиясының тарихымен біте қайнасқан есім. Оның ұстаздық жолы – кейінгі педагогтар үшін кәсіби шеберліктің, шәкіртке деген адалдықтың, білімге деген жауапкершіліктің жарқын үлгісі. Ұстаздың аты берілген кабинет енді мектептің рухани құндылықтарының біріне айналмақ. Бұл жерде әр сабақ – бір жағынан білім алуға, екінші жағынан ұстаз өнегесін тануға бастайтын баспалдақ іспетті.
Қабырғадағы стендтен Зияш апайдың өмір жолы мен жетістіктеріне көз жүгірткен әрбір оқушы «Менің мектебімде осындай ұстаз болған» деп мақтаныш сезімін сезінері анық. Өйткені ұлағатты ұстаздың ғұмыры оның өмірден өтуімен аяқталмайды. Ол – шәкіртінің бойындағы жақсы қасиетте, айтқан ақылында, үйреткен білімінде, қалдырған ізінде жалғасады.
Халықта «Ұстаздың ғұмыры – өзі оқытқан шәкірттерінің жүрегінде жалғасады» деген тағылымды сөз бар. Бұл – Зияш Байжиенқызының өмір жолына дәл келетін сөз.
Ол кісінің алдынан өткен талай шәкірт бүгінде елдің әр саласында еңбек етіп, өз ортасына пайдасын тигізіп жүр. Бірі – ұстаз, бірі – дәрігер, бірі – ел басқарған азамат, бірі – ғылым мен мәдениет саласының маманы болуы мүмкін. Бірақ олардың бәрін біріктіретін бір нәрсе бар. Ол – алғашқы білімнің, алғашқы тәрбиенің, алғашқы ұстаздың жүрекке қалдырған ізі. Ұстаз есімін ұлықтау – өткенді еске алу ғана емес, болашақты тәрбиелеу. С.Серкебаев атындағы мектеп-гимназияда ашылған Зияш Байжиенқызы атындағы орыс тілі мен әдебиеті кабинеті – осының жарқын көрінісі. Мұнда білім алған әрбір шәкірт ұстаздың есімімен танысып, оның еңбек жолынан тағылым алады. Оның жетістіктері жас ұрпаққа «Білімге адал бол, еңбектенуден жалықпа, өз еліңнің абыройын биіктет» деген үнсіз өсиет секілді. Мектеп-гимназия директоры Үмбетжанова Жазира Дүйсембаеваның бастамасымен жүзеге асқан бұл игі іс – ұстазға деген құрметтің, мектеп тарихына деген тағзымның және ұрпақ сабақтастығына деген жауапкершіліктің көрінісі.
Жақсы ұстаздың аты мектеп қабырғасында қалса, оның еңбегі ел жадында қалады. Ал ел жадында қалған есім – уақыт өткен сайын қадірі арта түсетін рухани қазына болмақ. Зияш Байжиенқызының есімі де осындай қастерлі есімдердің қатарында.
Бүгінгі ұрпақ оның өмір жолынан үлгі алып, білімге ұмтылса, ұстаз арманының орындалғаны. Ал есімі берілген кабинетте шәкірттер жаңа білім көкжиегіне қанат қақса, бұл – ұстаз еңбегінің мәңгі жалғасып жатқанын білдіреді.
Уақыт өтеді. Мектеп қабырғасында жаңа буындар білім алады. Бірақ сол қабырғада Зияш Байжиенқызының есімі де, жарқын бейнесі де, ұлағатты жолы да қала береді.
Зияш Байжиенқызының рухы шат, жатқан жері жайлы болсын! Артында қалған өнегелі ғұмыры мен шәкірттеріне сыйлаған білім нұры кейінгі ұрпаққа мәңгілік жол көрсете бергей!