Қайраткер НҰРБЕК БАЛАБЕКҰЛЫНЫҢ ТІЛШІЛІГІ ХАҚЫНДА

«Тілші» газетінің беттерінде оқу-ағарту, сауатсыздықты жою, шаруашылықты қалпына келтіру, егіндік және шабындық жерлерді бөлу, қоғамдық-саяси өзгерістер мен мәдениет мәселелері кеңінен талқыланып, шетел жаңалықтары да тұрақты жарияланып отырды. Басылымның осы кезеңдегі қоғамдық- ағартушылық бағытын қалыптастыруға үлес қосқан қаламгерлердің бірі – Нұрбек Балабекұлы. Оның газетте жарық көрген мақалаларында сол дәуірдегі өзекті әлеуметтік мәселелер көтеріліп, халықтың білімін арттыру мен қоғамдық санасын оятуға бағытталған маңызды ойлар айтылды.

Нұрбек Балабекұлының мақалалар көрсеткіші

№ МАҚАЛА АТАУЫ АВТОРЫ
(Иницал, бүркеншік есім) СИПАТЫ
1 Кері кеткен іс Н.Балабек ұлы. «Тілші», №102 (3 бет). 1924 жыл
2 Ағарту жұмысы. Сүттіген мектебі Балабек ұлы «Тілші», №172 (4 бет). 1925 жыл
3 Мың пұттай астық өткізді Балабек ұлы «Тілші», №20 (3 бет). 1929 жыл

Нұрбек Балабекұлының «Тілші» газетінде жарияланған мақалаларында ауылдағы оқу-ағарту ісі мен шаруашылық мәселелері көтерілді. Автор жергілікті өмірден алынған нақты деректер арқылы мектеп ашу, мұғалім даярлау, халықтың білімге ұмтылысы және осы жолдағы кедергілер туралы жазды. Мәселен, «Кері кеткен іс» («Тілші», 1924, №102, 3-б.) мақаласында Жаркент өңіріндегі ағартушылық бастамалардың барысы баяндалады. Нұрбек Балабекұлы 1922–1923 жылдары халық арасында оқу туралы түсіндіру жұмыстары жүргізіліп, Қарқарада қысқа мерзімді мұғалімдік курс ашылғанын, одан даярланған мұғалімдердің ауылдарда бала оқыта бастағанын хабарлайды. Аталмыш өзгерістер аясында Ынтымақ болысының Сарытоғай ауылындағы Бағайжиде елінде екі жігіттің бастамасымен ашылған мектептің бір жылдан кейін жабылуын сынға алады. Мектеп жұмысының тоқтауын ауылдағы ескі көзқарасты адамдардың қарсылығымен байланыстырып, балалардың қайтадан діни оқуға берілуін ағарту ісінің кері кетуі ретінде бағалайды.
Ал «Ағарту жұмысы» айдарымен берілген «Сүттіген мектебі» («Тілші», 1925, №172, 4-б.) мақаласында Ақсу болысындағы мектеп құрылысы сөз болады. Автор әуелі 1920–1922 жылдардағы жергілікті басқарудың тұрақсыздығы ел ішіндегі жұмыстарға кедергі келтіргенін айтып, 1923 жылдан бастап жағдайдың біртіндеп түзелгенін баяндайды. Бұл тұста халықтың бірлесіп мектеп салуын қоғамдық ынтымақтың нәтижесі ретінде көрсетеді. Мектеп шығынын елдің өзі көтеруі, құрылыстың аяқталуға жақындауы және ғимараттың ерекшеліктері туралы мәліметтер ауылдағы білім беру ісінің материалдық жағдайын тануға мүмкіндік береді. Тілші жұртшылықты құрылысты аяқтауға көмектесуге шақырып, мектептің келешегіне сенім білдіреді.

Нұрбек Балабекұлының тілшілік мұрасы ағартушылық тақырыппен шектелмейді. «Мың пұттай астық өткізді» («Тілші», 1929, №20, 3-б.) атты шағын хабарында Кастектің 7-ауылындағы «Талап» артелінің астық дайындауға қатысуы баяндалады. Артельдің кооперативтерге мың пұттай астық өткізіп, кейін тағы 98 пұттай астық бергені нақты сандық деректермен көрсетілген. Көлемі шағын бұл хабар автордың ауыл шаруашылығындағы ұжымдық еңбек пен кооперация жұмысына да назар аударғанын аңғартады.
Қорыта айтқанда, ағартушы Нұрбек Балабекұлының «Тілші» газетінде жарияланған мақалалары оның ауыл өміріндегі өзекті мәселелерге үн қосқан тілші екенін танытады. Шаруашылық мәселелеріне арналған хабарлары да халық тұрмысындағы өзгерістерді назардан тыс қалдырмағанын көрсетеді.

Ертай БІЛӘЛ,
Абай атындағы ҚазҰПУ
PhD докторанты, алаштанушы.