Заң мен тәртіп – ел тұрақтылығының берік негізі

Қоғамның тыныштығы мен мемлекеттің тұрақты дамуы ең алдымен заңның үстемдігі мен қоғамдық тәртіптің сақталуына байланысты. Заң – ел өмірін реттейтін басты өлшем болса, тәртіп – сол заң талаптарының күнделікті өмірде орындалуының нақты көрінісі. Сондықтан «Заң мен тәртіп» қағидаты – қауіпсіз әрі әділетті қоғам қалыптастырудың маңызды негізі.

Қазақстанда заң үстемдігін нығайту, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау, қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету бағытындағы жұмыстар жүйелі түрде жүргізілуде. Қоғамда заң мен тәртіп идеологиясын ілгерілетуге арналған 2025–2030 жылдарға арналған тұжырымдама да осы мақсаттарды жүзеге асыруға бағытталған. Оның негізгі міндеттерінің бірі – азаматтардың құқықтық сауаттылығын арттырып, заңға деген құрметті қалыптастыру. (Государственные услуги Казахстана⁠)

Заңды білу – өз құқығыңды қорғау

Заңды құрметтеу тек құқық қорғау органдарының немесе мемлекеттік қызметшілердің міндеті емес. Ол – қоғамның әрбір мүшесіне ортақ жауапкершілік. Азамат өз құқығын білгенде ғана оны қорғай алады, ал өз міндетін түсінгенде ғана қоғам алдындағы жауапкершілігін сезінеді.

Заң талаптарын сақтау жол қозғалысы ережесінен бастап, қоғамдық орындардағы мәдениетке, еңбек тәртібіне, салық төлеуге, өзгенің құқығы мен ар-намысына құрметпен қарауға дейінгі күнделікті әрекеттерден көрінеді.

Қарапайым ғана тәртіпті сақтау – үлкен қоғамдық мәдениеттің бастауы. Көшені ластамау, қоғамдық орында тыныштық сақтау, жол ережесін бұзбау, әлсізге қолдау көрсету, үлкенге құрмет, кішіге ізет таныту – мұның барлығы заңға және қоғамға деген жауапкершіліктің көрінісі.

Тәртіп бар жерде – қауіпсіздік бар

Қоғамдық қауіпсіздік – әр азамат үшін маңызды құндылық. Адам көшеде еркін жүріп, баласын алаңсыз мектепке жіберіп, еңбегін тыныш атқарғанда ғана қоғамдағы тұрақтылықтың шынайы мәні сезіледі.

Сондықтан құқық бұзушылықтың алдын алу жұмыстары жазалаумен ғана шектелмеуі тиіс. Ең бастысы – құқық бұзушылыққа алып келетін себептердің алдын алу, жастардың құқықтық сауатын арттыру, отбасындағы тәрбиені күшейту және қоғам мүшелерінің өзара жауапкершілігін қалыптастыру.

Бүгінде жастар арасында заң мен тәртіп мәдениетін қалыптастыруға ерекше мән берілуде. Білім беру ұйымдарында құқықтық түсіндіру кездесулері, қауіпсіздік сабақтары, полиция, прокуратура және сот өкілдерімен кездесулер өткізу сияқты жұмыстар құқықтық мәдениетті нығайтуға бағытталған. (Государственные услуги Казахстана⁠)

Әділет – қоғамның басты құндылығы

Заңның күші оның бәріне бірдей қолданылуымен өлшенеді. Әділетті қоғамда заң алдында барлық азаматтың құқығы тең болуы тиіс. Бұл – азаматтардың мемлекетке деген сенімін арттыратын басты факторлардың бірі.

2026 жылғы 1 шілдеден бастап Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы күшіне енді. Жаңа Ата заңда адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтарын сақтау, заң мен тәртіп үстемдігін қамтамасыз ету, қоғамдық диалогты дамыту, жалпыұлттық бірлікті нығайту секілді маңызды қағидаттар бекітілді. (Государственные услуги Казахстана⁠)

Бұл – заң мен тәртіптің тек құқық қорғау саласына ғана қатысты ұғым емес екенін көрсетеді. Ол – мемлекеттік басқарудан бастап қарапайым азаматтың күнделікті өміріне дейінгі барлық саланы қамтитын ортақ құндылық.

Заң мен тәртіп – ортақ міндет

Тәртіпті қоғам бір күнде қалыптаспайды. Оның негізі отбасындағы тәрбиеден, мектептегі білімнен, еңбек ұжымындағы жауапкершіліктен, елге деген жанашырлықтан басталады.

Әр азамат «Заң мен тәртіпті мемлекет қамтамасыз етуі керек» деп қана қоймай, «Мен қоғамдағы тәртіпке қандай үлес қосып жүрмін?» деген сұраққа жауап бере білуі қажет.

Өйткені ел тыныштығы – тек полиция қызметкерінің, соттың немесе мемлекеттік органның міндеті емес. Ол – баршаға ортақ жауапкершілік. Бір адамның тәртіпсіздігі екінші адамның құқығына нұқсан келтіруі мүмкін. Ал әр азаматтың заңды құрметтеуі қоғамдағы сенім мен тұрақтылықты нығайтады.

Заңға құрмет – елге құрмет. Тәртіпке бағыну – өзіңе және өзгеге деген жауапкершілік. Осы қарапайым ұстанымдар күнделікті өміріміздің берік қағидасына айналғанда ғана қауіпсіздігі мығым, болашағы жарқын, әділетті қоғам қалыптасады.

Сондықтан «Заң мен тәртіп» – ұран ғана емес, әр азаматтың өмірлік ұстанымы болуы тиіс. Заң үстемдік еткен жерде әділет орнығады, тәртіп сақталған жерде тыныштық орнайды, ал тыныштық бар жерде елдің берекесі мен бірлігі нығая түседі.