Екіаша – табиғат пен тарих үндескен қасиетті мекен

Туған жердің қадірі – оның табиғатында ғана емес, ғасырлар қойнауынан жеткен тарихында, ел жадында сақталған тағылымында.
Кеген өңірі – Жетісудың інжу-маржаны атанған қасиетті өлке. Бұл аймақтың әр белесі, әр жотасы, әр бұлағы халқымыздың өткені мен бүгініне куә болып келеді. Солардың ішінде көркіне көз тоймайтын, табиғаттың ерекше сыйындай болған Екіаша жайлауының орны айрықша. Бұл мекен – жай ғана жазғы қоныс емес, елдің тұрмыс-тіршілігі, көшпелі мәдениеті мен табиғатқа деген құрметінің көрінісі.
Атаудың астарындағы ақиқат
Қазақ жеріндегі көптеген жер-су атаулары табиғат ерекшелігіне қарай қойылған. Екіаша атауы да сондай табиғи болмысынан туған. Өлкетанушылардың мәліметінше, екі сайдан бастау алатын екі өзен осы тұста қосылып, бір арнаға айналады. Сол себепті бұл жер халық арасында «Екіаша» аталып кеткен. Жайлаудан басталған су Кеңсу өзеніне құйып, одан әрі Шарын өзенінің алабына жалғасады. Бұл – жер атауының табиғатпен біте қайнасқанын айқын көрсететін тарихи атау. Қазақ халқы ешқашан жер атауын кездейсоқ қоймаған. Әрбір атаудың артында табиғаттың ерекшелігі, тарихи оқиға немесе халық жадында сақталған аңыз жатады. Екіаша да сондай мәні терең атаулардың бірі.
Жетісудың жауһар жайлауы
Кеген өңірі Іле Алатауы мен Күнгей Алатауының сілемдеріне жалғасқан сұлу табиғатымен ерекшеленеді. Екіаша жайлауы да осы таулы өлкенің көркем бөлігінің бірі саналады. Биік жоталар, жасыл белестер, мөлдір бұлақтар мен шүйгін жайылым бұл өңірге ерекше сән береді.
Жаз мезгілінде жайлаудың келбеті мүлде өзгереді. Сан алуан дала гүлдері құлпырып, жұпар иісі аңқыған көкорай шалғынды алқап көздің жауын алады. Таңсәріде тау бөктерін ақ тұман көмкеріп, күн көтерілген сайын мөлдір шық моншақтай жарқырайды. Осындай табиғат көрінісі талай ақынның жырына, жазушының шығармасына арқау болды.
Көшпелі өркениеттің куәсі
Екіаша – қазақтың дәстүрлі мал шаруашылығымен біте қайнасқан тарихи жайлау. Сан ғасыр бойы Кеген өңірінің тұрғындары көктем шыға қыстаудан көшіп, жазды осы сияқты шұрайлы жайлауларда өткізген.
Жайлау өмірі – қазақтың тұрмыс мәдениетінің жарқын көрінісі. Ақ шаңқан киіз үйлер тігіліп, сабада қымыз пісіліп, үлкендер ел тағдырын сөз етіп, жастар ұлттық ойындарға қатысқан. Ат бәйгесі, көкпар, қыз қуу секілді ұлттық ойындар да осындай жайлауларда кеңінен дамыды.
Бұл – ұрпақ тәрбиесінің де мектебі еді. Балалар еңбекке баулынды, үлкенді сыйлауды, табиғатты аялауды үйренді. Сондықтан жайлау қазақ үшін тек қоныс емес, ұлттық тәрбиенің алтын бесігі болды.
Табиғат байлығы – ел байлығы
Екіаша табиғаты ерекше бай өңір саналады. Биік тау беткейлерінде шырша мен арша өссе, етектерінде алуан түрлі дәрілік өсімдіктер кездеседі. Жайлаудың көк майса шалғыны ғасырлар бойы төрт түлік малдың өрісіне айналып келеді.
Кеген орман шаруашылығы құрамындағы орман бөліктерінің бірі де дәл осы Екіаша атауымен аталады. Бұл өңірдің табиғи байлығы мемлекет қорғауындағы маңызды орман қорларының қатарына кіреді.
Орман – табиғаттың қорғаны. Ол топырақты сақтайды, су көздерін қорғайды, жануарлар дүниесінің мекені болып табылады. Сондықтан Екіаша табиғатын сақтау – бүгінгі буынның қасиетті міндеті.
Туризмнің жаңа тынысы
Соңғы жылдары Кеген ауданы туризмнің маңызды бағыттарының біріне айналып келеді. Көлсай мен Қайыңды көлдері, Шарын шатқалы, Қарқара жайлауы сияқты көрікті орындармен қатар Екіаша жайлауы да саяхатшылардың назарын өзіне аударып келеді.
Табиғатпен етене тыныстауды қалайтын жандар үшін бұл мекеннің орны ерекше. Мұнда өндіріс орындарының у-шуы жоқ. Тек мөлдір бұлақтың сылдыры, самал желдің лебі, қыран құстың қалықтаған үні ғана естіледі.
Экологиялық туризмді дамыту барысында табиғатты бүлдірмей пайдалану, тарихи жер-су атауларын сақтау және ұлттық мұраны дәріптеу басты назарда болуы тиіс. Бұл – келешек ұрпақ алдындағы жауапкершілік.
Туған жерге тағзым
Екіаша – табиғаттың ғана емес, халық рухының мекені. Осындай қасиетті өлкенің әрбір бұлағы, әрбір белесі өткен тарихтан сыр шертеді. Мұнда ата-бабамыздың ізі, елдің еңбегі, табиғатпен үндескен өмір салты жатыр.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев «Туған жердің табиғатын қорғау – елге деген сүйіспеншіліктің көрінісі» деген мазмұндағы ұстанымды бірнеше рет атап өткен. Бұл қағида Екіаша сияқты табиғаты көркем өңірлерге де тікелей қатысты.
Туған жерді сүю – оның тарихын танудан, табиғатын қорғаудан және келер ұрпаққа аман жеткізуден басталады. Екіаша – сол аманаттың айқын белгісі. Көркем табиғаты, мөлдір бұлағы, шежірелі тарихы мен көшпелі мәдениеттің ізі сақталған бұл мекен әлі талай ұрпаққа шабыт пен тағылым сыйлай беретіні сөзсіз.
Екіашаның кеңестік кезеңдегі жайлау өмірі туралы арнайы ғылыми зерттеу немесе архивтік еңбек әзірге жарияланбаған. Сондықтан дәл «Екіаша совхозында 1958 жылы осылай болды» деген нақты мәліметтерді айту дұрыс болмайды.
Алайда Кеген өңірінің жайлау шаруашылығы мен Екіашаға қатысты белгілі деректерге сүйене отырып, кеңестік кезеңдегі жайлау өмірінің шынайы көрінісін сипаттауға болады.
Кеңестік кезеңдегі Екіаша жайлауының тынысы
1930 жылдардан бастап Қазақстанда ұжымдастыру жүргізіліп, жеке шаруашылықтар колхоздар мен совхоздарға біріктірілді. Осы кезеңнен кейін Кеген өңіріндегі жайлаулар да ұжымдық шаруашылықтардың жазғы мал өрісіне айналды. Екіаша жайлауы шөбі шүйгін, суы мол болғандықтан, қой, сиыр және жылқы бағуға өте қолайлы қоныс ретінде пайдаланылды.
Көктемнің соңы мен жаздың басында малшылар қыстаудан Екіашаға көшіп шығатын. Жайлауда ағаштан немесе тастан салынған шағын қыстау үйлерімен қатар киіз үйлер тігілді. Мұнда шопандардың бірнеше отбасы бір маусым бойы қоныстанып, мал бағып, қысқы мал азығын дайындады.
Мал шаруашылығы – негізгі кәсіп
Екіашаның табиғи шөбі құнарлы болғандықтан, қой шаруашылығы басым дамыды. Сонымен бірге жылқы үйірлері мен ірі қара да осы жайлауда жайылды. Жаз айларында:
қой қырқу, қозы-лақ өсіру, бие байлап қымыз ашыту, шөп шабу, қысқа жем-шөп дайындау қатар жүргізілді.
Шілде мен тамыз айлары жайлау еңбеккерлері үшін ең қарбалас кезең саналды. Бүгінгі күні де Екіашада шөп шабу дәстүрі сақталғаны туралы өлкетанулық мақалаларда айтылады.
Жайлаудағы тұрмыс
Кеңестік кезеңде шопандардың тұрмысы қарапайым болды. Электр жарығы болмағандықтан, керосин шамы қолданылды. Су бұлақтардан алынды. Тамақтың негізгі түрлері қымыз, айран, құрт, ірімшік, сары май, ет өнімдері болды.
Балалар жазғы демалысын ата-анасына көмектесіп өткізді. Олар қозы қайырып, бұзау бағып, отын жинады. Үлкендер кешкісін алтыбақан құрып, ән айтып, домбыра шертіп, ұлттық ойындар ұйымдастырған.
Социалистік жарыс дәуірі
1960–1980 жылдары мал шаруашылығы кеңестік экономиканың маңызды саласына айналды. Кеген ауданындағы совхоздар мен колхоздардың шопандары жыл сайын мемлекетке ет, жүн, сүт өткізу жоспарын орындауға міндеттелді. Озат шопандар «Социалистік жарыс жеңімпазы», «Еңбек ардагері» сияқты марапаттарға ие болды. Бұл кезеңде жайлау еңбеккерлерінің еңбегі ерекше бағаланды.
Табиғатпен үндес өмір
Екіаша – екі тау өзенінің қосылатын тұсында орналасқан кең жайлау. Оның бас жағы Жыланды күнгейімен, Шөлтекше және Шоңтас өңірлерімен жалғасады. Осындай табиғи жағдайы жайлауды мал өсіруге өте қолайлы етті. Екі өзеннің суы қосылып, кейін Кеңсу арқылы Шарын өзеніне құяды.
Тәуелсіздікке дейінгі соңғы жылдар
1980-жылдардың соңына қарай кеңестік шаруашылықтарда техника көбейіп, жайлауға апаратын жолдар біртіндеп жақсара бастады. Кейінгі жылдары Талды ауылынан Кеңсу, Жайдақбұлақ, Тоғызбұлақ бағытындағы жолдардың жаңартылуы Екіашаға қатынасты жеңілдетті.
Екіаша – кеңестік кезеңде мыңдаған малдың өрісі болған, малшы қауымның маусымдық қонысына айналған, еңбек пен берекенің символы болған жайлаулардың бірі. Оның табиғи байлығы мен жайылымдық әлеуеті Кеген өңіріндегі мал шаруашылығының дамуына елеулі үлес қосты.