Заң мен тәртіп – тұрақтылықтың берік негізі
Заң мен тәртіп – тұрақтылықтың берік негізі
Қоғамның өркениеті мен мемлекеттің тұрақты дамуы ең алдымен заңның үстемдігі мен қоғамдық тәртіптің орнығуына байланысты. Заң – елдегі тыныштық пен татулықты қамтамасыз ететін басты тетік болса, тәртіп – сол заң талаптарының күнделікті өмірде жүзеге асуының көрінісі. Сондықтан «Заң мен тәртіп» ұғымы тек құқық қорғау органдарының жұмысына ғана қатысты емес, ол – барша азаматқа ортақ жауапкершілік пен міндет.
Мемлекеттің қуаты экономикалық көрсеткіштермен ғана емес, азаматтарының заңға деген құрметімен, құқықтық сауаттылығымен және қоғамдық жауапкершілігімен де өлшенеді. Әр адам өз құқығын біліп қана қоймай, өзгелердің құқығы мен бостандығын құрметтеген кезде ғана қоғамда өзара сенім мен тұрақтылық қалыптасады.
Заңға құрмет – елге құрмет
Заң – қоғам мүшелерінің арасындағы қарым-қатынасты реттейтін ортақ ереже. Ол адамның құқығын қорғап, міндетін айқындайды. Сондықтан заңды сақтау – біреудің бақылауынан қорыққаннан емес, азаматтық сана мен ішкі жауапкершіліктен туындайтын ұстаным болуы тиіс.
«Заңды білу» деген ұғымның ауқымы кең. Азамат өзінің еңбек ету, білім алу, медициналық көмек алу, тұрғын үйге, меншікке ие болу секілді құқықтарын білгені сияқты, салық төлеу, қоғамдық тәртіпті сақтау, қоршаған ортаны қорғау, өзге азаматтардың құқығына нұқсан келтірмеу тәрізді міндеттерін де білуі қажет.
Құқықтық мәдениет отбасынан басталады. Бала үлкендердің заңға деген көзқарасын көріп өседі. Ата-ана қоғамдық орындарда тәртіп сақтап, өзгенің құқығын құрметтеп, жауапкершілікпен әрекет етсе, бұл балаға берілетін маңызды тәрбие. Мектепте де құқықтық сауаттылықты арттыруға бағытталған жұмыстардың маңызы зор. Өйткені бүгінгі жас – ертеңгі қоғамның белсенді мүшесі.
Тәртіп бар жерде – тұрақтылық бар
Қоғамдық тәртіп – күнделікті өміріміздің ажырамас бөлігі. Көшедегі тазалықтан бастап, жол қозғалысы ережесін сақтауға, қоғамдық орындардағы әдептен бастап, өзгенің мүлкіне құрметпен қарауға дейінгі қарапайым әрекеттердің барлығы тәртіп мәдениетін қалыптастырады.
Тәртіпті қоғам бір күнде қалыптаспайды. Ол әр азаматтың күнделікті ісінен, жауапкершілігінен және өз әрекетінің салдарын түсінуінен құралады. «Менен не кетеді?» деген немқұрайды көзқарас қоғамдық мәселелердің көбейуіне алып келсе, «Бұл – менің де қоғамым, менің де жауапкершілігім» деген ұстаным оң өзгерістерге жол ашады.
Осы тұрғыдан алғанда, елді мекендердің тазалығы, қоғамдық орындардың сақталуы, жол қауіпсіздігі, жастар арасындағы құқық бұзушылықтың алдын алу, тұрмыстық жанжалдардың жолын кесу секілді бағыттардың барлығы «Заң мен тәртіп» қағидатымен сабақтас.
Құқық бұзушылықтың алдын алу – ортақ міндет
Құқық бұзушылықпен күресудің ең тиімді жолдарының бірі – оның алдын алу. Қандай да бір келеңсіз жағдай орын алғаннан кейін әрекет етуден бұрын, оның себептерін анықтап, алдын алу шараларын күшейту маңызды.
Бұл бағытта мемлекеттік органдармен қатар білім беру ұйымдары, ата-аналар, қоғамдық ұйымдар, ақсақалдар мен аналар кеңестері, жастар ұйымдары және жалпы қоғам мүшелері бірлесіп жұмыс істеуі қажет.
Әсіресе жасөспірімдер арасындағы құқық бұзушылықтың алдын алуға ерекше мән берген жөн. Жасөспірімнің бос уақытын тиімді ұйымдастыру, спортқа, өнерге, кітап оқуға, шығармашылыққа баулу – оның болашағына салынған инвестиция. Спорт алаңдары мен мәдениет ошақтарының жұмысы жанданып, жастардың қоғамдық өмірге белсенді араласуы олардың теріс әрекеттерден аулақ болуына ықпал етеді.
Кегендей қоңыр тіршілігі мен береке-бірлігі жарасқан өңірде жастар тәрбиесіне, отбасылық құндылықтарға, үлкенді сыйлау мен кішіге қамқор болуға ерекше мән беріледі. Бұл – қоғамдағы тәртіпті нығайтудың рухани негіздерінің бірі.
Заң алдындағы жауапкершілік – баршаға ортақ
Заң алдында барлық азаматтың жауапкершілігі бар. Қоғамда кімнің қандай қызмет атқаратынына, қандай әлеуметтік ортадан шыққанына қарамастан, заң талаптарын сақтау – ортақ міндет.
Мемлекеттік қызметшілер үшін бұл талаптың жауапкершілігі тіпті жоғары. Себебі мемлекеттік қызметші халықпен тікелей жұмыс істеп, мемлекеттік саясаттың жүзеге асуына атсалысады. Оның қызметтік әдепті сақтауы, азаматтардың өтініштеріне жауапкершілікпен қарауы, заң талаптарын басшылыққа алуы – мемлекеттік басқаруға деген қоғамдық сенімге тікелей әсер етеді.
Сондықтан мемлекеттік қызметте адалдық, ашықтық, жауапкершілік пен кәсібилік қағидаттарының орнығуы маңызды. Азаматтың мемлекеттік органға келген кездегі қарым-қатынасы, өтінішінің қаралуы, мәселесіне құлақ асылуы – халықтың мемлекетке деген сенімін қалыптастыратын факторлардың бірі.
Сыбайлас жемқорлыққа жол жоқ
Заң мен тәртіп қағидатын нығайтуда сыбайлас жемқорлықтың алдын алудың орны ерекше. Жемқорлық – мемлекеттік институттардың тиімділігіне, қоғамдағы әділдік қағидатына кері әсер ететін құбылыс.
Оған қарсы күрес тек құқық қорғау органдарының міндеті емес. Әр азамат парақорлыққа, қызметтік жағдайды жеке мақсатта пайдалануға, заңсыз артықшылық алуға немесе беруге немқұрайды қарамауы керек.
Адал еңбек пен әділдікке негізделген қоғам ғана ұзақ мерзімді дамудың берік негізін қалыптастыра алады. Сондықтан өскелең ұрпаққа адалдықтың қадірін түсіндіру, еңбекті бағалау, өз ісіне жауапкершілікпен қарау сияқты құндылықтарды сіңіру – баршамызға ортақ міндет.
Құқықтық сауаттылық – заман талабы
Бүгінде ақпараттық технологиялар күнделікті өміріміздің ажырамас бөлігіне айналды. Бұл құқықтық сауаттылықтың жаңа бағыттарын да алға шығарды. Интернеттегі алаяқтық, жалған ақпарат, жеке деректерді заңсыз пайдалану, банк карталары мен электрондық есепшоттарға қатысты қауіптер азаматтардан сақтықты талап етеді.
Сондықтан құқықтық сауаттылық дегеніміз – заң мәтіндерін жаттап алу ғана емес. Ол – өмірлік жағдайларда өз құқығыңды қорғай білу, күмәнді әрекеттен сақтану, ресми ақпаратты ажырата алу және заңсыздыққа тап болған жағдайда қайда жүгіну керектігін білу.
Әсіресе аға буын өкілдері мен жастарға ақпараттық қауіпсіздік мәселелерін түсіндірудің маңызы зор. Қазіргі таңда алаяқтықтың түрлі тәсілдері қолданылып жатқандықтан, азаматтардың қырағылығы мен ақпараттық сауаттылығы да қоғамдық қауіпсіздіктің бір бөлігіне айналды.
Қоғамдық тәртіп – ортақ жауапкершілік
Қоғамдағы тәртіпті сақтау тек полиция қызметкерлерінің немесе мемлекеттік мекеме өкілдерінің жұмысы деп түсіну – қате ұғым. Қоғамдық тәртіптің негізі әрбір адамның күнделікті мәдениетінен басталады.
Көшеге қоқыс тастамау, қоғамдық орында әдеп сақтау, жол ережесін бұзбау, өзгенің тыныштығын құрметтеу, үлкенге ізет көрсетіп, кішіге қамқор болу – қарапайым көрінгенімен, қоғамның жалпы мәдениетін айқындайтын құндылықтар.
«Таза Қазақстан» секілді қоғамдық бастамалардың мәні де осында. Туған жердің тазалығына жауапкершілікпен қарау – табиғатты қорғаумен ғана шектелмейді. Ол адамның өз ортасына, ауылына, елді мекеніне деген құрметін көрсетеді. Заң мен тәртіпті сақтау да дәл осындай азаматтық жауапкершіліктен басталады.
Бірлік пен заң үстемдігі – ел дамуының кепілі
Қоғамда тұрақтылық болуы үшін азаматтар арасында өзара құрмет пен сенім қалыптасуы қажет. Ал оның берік негізі – заңның бәріне ортақ болуы және құқықтық тәртіптің сақталуы.
Бабаларымыз «Бірлік болмай, тірлік болмас» деп бекер айтпаған. Ел ішіндегі татулық пен қоғамдық келісім заң талаптарын құрметтеумен ұштасқанда ғана берік болады. Өйткені әркім өз құқығының қорғалғанын сезініп, өз міндетін адал орындаған ортада дау-дамайдың алдын алуға, мәселелерді өркениетті жолмен шешуге мүмкіндік мол.
Кеген өңірі – тарихы терең, елдік дәстүрі қалыптасқан қасиетті мекен. Мұнда үлкенге құрмет, кішіге ізет, ағайын арасындағы сыйластық сияқты ұлттық құндылықтар ұрпақтан ұрпаққа жалғасып келеді. Осы рухани құндылықтарды заманауи құқықтық мәдениетпен сабақтастыру – бүгінгі күннің маңызды міндеттерінің бірі.
Заңды қоғам – жарқын болашақтың негізі
Заң мен тәртіп – мемлекеттің ғана емес, әрбір отбасының, әрбір азаматтың өміріне тікелей қатысты ұғым. Заңды құрметтеу арқылы біз өз құқығымызды қорғаймыз, өзгелердің еркіндігіне қол сұқпаймыз, қоғам алдындағы жауапкершілігімізді сезінеміз.
Тәртіпті қоғам құру үшін үлкен өзгерістерді күтудің қажеті жоқ. Ол әр адамның өзінен басталады. Жолда ережені сақтау, қоғамдық орында тәртіп бұзбау, табиғатты аялау, адал еңбек ету, салық пен міндеттемелерді орындау, бала тәрбиесіне жауапкершілікпен қарау – мұның барлығы заң мен тәртіп қағидатының күнделікті өмірдегі көрінісі.
Бүгінгі қоғамға заңды білетін ғана емес, заңды құрметтейтін азамат қажет. Өйткені заңға құрмет – өзіңе, отбасыңа, туған жеріңе және мемлекетіңе деген құрмет.
Елдің тұрақтылығы мен болашағы әр азаматтың жауапкершілігіне байланысты. Сондықтан «Заң мен тәртіп» қағидатын қоғам өмірінің берік ұстанымына айналдыру – баршамызға ортақ міндет. Заң үстемдік еткен, тәртіп орныққан, азаматтары бір-біріне құрметпен қарайтын қоғамның келешегі де кемел болмақ.
