Халқым деген Қапез…
Кеген ауданы Тоғызбұлақ ауылында қазақтың көрнекті әнші-композиторы, ағартушы, ел руханиятына өлшеусіз үлес қосқан Қапез Байғабылұлының 130 жылдығына арналған ауқымды мерекелік іс-шаралар легі басталып, Тоғызбұлақ ауылдық Мәдениет үйінде «Бұлбұл құстай сайраған бұл-Қапездің әні еді» атты дәстүрлі әншілердің І республикалық байқауының ашылу салтанаты өтті.
Тағылымды шараның ашылу салтанатына Кеген ауданы әкімінің орынбасары Кеңес Қабылбеков, белгілі ғалым, өнер зерттеушісі, филология ғылымының кандидаты Сағатбек Медеубекұлы, Қазақстанның Халық әртісі, дәстүрлі әнші Рамазан Стамғазиев, дәстүрлі әншілер Тілеулес Құрманғалиев, Нұржан Жанпейіс, әнші Ұлту Қабаева, «Өлке тынысы» ЖШС директорының кеңесшісі, ақын Кәдірбек Құныпияұлы қатысып, байқау қатысушыларына ақжарма тілектерін білдіріп, сәттілік тіледі.
Ұлттық өнерді ұлықтап, дәстүрлі әннің құдіретін дәріптеген байқауға еліміздің әр өңірінен келген 18-25 жас аралығындағы 23 дәстүрлі әншілер қатысып, бақтарын сынады.
Қапез Байғабылұлының сырлы сазын, асқақ әндерін кейінгі ұрпаққа жеткізу-ұлттық өнерімізді дәріптеудің жарқын үлгісі екенін ескерсек, бұл байқау-жас өнерпаздардың шеберлігін шыңдап қана қоймай, Қапез мұрасын кеңінен насихаттап, дәстүрлі ән өнерінің сабақтастығын жалғастыруға бағытталған тағылымды мәдени шара екені сөзсіз.
Сондай-ақ, бұл күні Қапез Байғабылұлының 130 жылдығына арналған мерейтойлық шаралар аясында ауданның білім беру ұйымдарындағы ұстаздар арасында волейболдан аудан біріншілігі ұйымдастырылды.
Спорт додасының басты мақсаты-бұқаралық спортты дамыту, ұстаздар арасында салауатты өмір салтын қалыптастырумен қатар, әріптестік ынтымақтастықты нығайту және жас ұрпаққа үлгі боларлық белсенді өмір салтын дәріптеу.
Жарысқа қатысқан ұстаздар алаңда жоғары дайындықтарын көрсетіп, командалық бірлік пен ұйымшылдықтың жарқын үлгісін танытты. Әр ойын тартысқа толы өтіп, жеңіске деген жігер мен спорттық рух айқын сезілді.
Мерейтой аясында 2012-2014 жылдары туған жасөспірімдер арасында дзюдодан аудандық жарыс ұйымдастырылып, жас спортшылар өзара бақ сынасып, бозкілемде белдесті.
-Жарыстың басты мақсаты-Қапез Байғабылұлының рухты ерлігін дәріптеп, жасөспірімдер арасында бұқаралық спортты дамыту, салауатты өмір салтын насихаттау, ұлттық спортқа деген қызығушылықты арттыру және жас балуандардың шеберлігін шыңдау,-дейді ұйымдастырушылар.
Жарысқа шыққан жас спортшылар өздерінің ептілігі мен күш-жігерін, төзімділігі мен спорттық шеберлігін көрсетіп, жеңіске деген жігерін танытты.
Кешқұрым көпшілік Тоғызбұлақ ауылдық Мәдениет үйін бетке алды. Залда ине шаншар орын болмады. Мұнда Қапез мұрасын зерттеуші-журналист Салтанат Бакееваның арнайы дайындаған «Халқым деген Қапез…» атты Қапез Байғабылұлының өмірі мен шығармашылығына арналған деректі фильмінің тұсаукесер көрсетілімі өтті.
Тарихи-танымдық шара аясында Кеген халық театрының дайындауымен режиссер Аршын Нұрбақыттың «Қапез. Асау заман. Арыстардың қилы тағдыры» спектаклі көпшілік назарына ұсынылды.
-Бұл сахналық қойылымды Қапез бабамыз бастаған даңқты бабаларымыздың рухына деген кішкене ғана алғысымыз деп қабылдаңыздар!- деген Аршын Нұрбақыт шығармашылық қолдау білдірген ағаларына ақжарма тілегін жеткізді.
Омар Қиқым, актер:
-Қадірлі жерлестер! Үлкен той деуге болады, олай дейтініміз, өлгеніміз тіріліп, өшкеніміз жанып, Қапез атамыз 93 жылдан кейін сіздерменен дидарласып, сахнаға шығып жатыр. «Алмас қылыш қап түбінде жатпайды» деген сөздің шындығы осы шығар,- деді ол.
-Шындықты үйлестіріп, астастырып, бір сағаттың ішінде бүткіл бір ғұмырды түгел көз алдымызға елестетіп, алып келген Кеген халық театрының өнерпаздарына бір қол соғып қояйықшы. Сондықтан, өнерлерің өркендей берсін!- деген өнер зерттеушісі Сағатбек Медеубекұлы режиссер Аршын Нұрбақытқа ризашылығын білдіріп, иығына шапан жапты.
Шара соңы ауыл стадионында облыстық «Алатау әуендері» концерттік ұйымының және аудан көркемөнерпаздары дайындаған гала-концертіне ұласты.
Мерейтойдың екінші күні Тоғызбұлақ ауылының Мәдениет үйінде «Бұлбұл құстай сайраған бұл-Қапездің әні еді» атты дәстүрлі әншілердің І Республикалық дәстүрлі ән байқауымен басталды. Байқауға Қазақстанның Халық әртісі, профессор, қазақ дәстүрлі ән өнерінің көрнекті өкілі Рамазан Стамғазиев бастаған Мәдениет саласының үздігі, Халықаралық байқаулардың лауреаты Тілеулес Құрманғалиев, Мәдениет саласының үздігі, «Ерен еңбегі үшін» төсбелгісінің иегері Шолпан Даржанова, дәстүрлі әнші, ҚР еңбек сіңірген қайраткері, профессор Нұржан Жанпейісов, дәстүрлі әнші, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Еркін Шүкіманов сынды майталман мамандар қазылық етті.
Байқаудың мақсаты-Қапез шығармашылығы арқылы Хантәңірі аймағындағы халық композиторларының әндерін кеңінен насихаттау.
Күн ұзаққа созылған екі кезеңдік байқаудың қорытындысы бойынша дәстүрлі әншілер байқауына қатысып, Қапез Байғабылұлының мол мұрасын насихаттауға қосқан үлесі үшін Арина Қожаева, Тұрғанбек Абзал, Нұрғали Серікжан, Бекжан Қажыуатұлы, Беделхан Ораз, Қажкен Мұрат, Тұрғанбек Жұлдызайлар Алғыс хат және 50 000 теңге сертификатымен марапатталды.
Дәстүрлі ән өкілдері Шалтабай Алпарұлы, Қалқа Жапсарбаев, Көдек Байшығанұлы, Сәдіғожа Мошанұлы, Рыскелді Сауданұлы, Жақыпберді Солтанбекұлы, Күләй Бектайқызы, Әбен Атамқұлұлы атындағы арнайы жүлделермен 300 000 теңгенің сертификаты Еламан Бекбатыров, Тәттімбек Айбек, Алмас Көшкінбаев, Лес Ернұр, Сансызбай Аңсаған, Мәдібек Нұрасыл, Жібек Омарқызы, Ернар Доғдырбекұлына табысталды.
Үздік өнер көрсеткені үшін ІІІ дәрежелі диплом және 300 000 теңге ақшалай сертификатымен Шалабай Ұлан, Қыбырай Үміт, Махан Ерасыл марапатталса, Әлдібай Таңжарықпен Асхат Ермұратұлы ІІ дәрежелі диплом 500 000 теңге ақшалай сертификатымен марапатталды. І дәрежелі диплом 1 000 000 теңге ақшалай сертификатын Өмірғалы Мадияр еншілесе, «Бұлбұл құстай сайраған бұл- Қапездің әні еді» атты I Республикалық дәстүрлі әншілер байқауында үздік орындаушылық шеберлік көрсеткені үшін Бас жүлде 1 500 000 теңге сертификатымен Нұртуған Абылайұлына бұйырды.
Мерекелік іс шара Қапез Байғабылұлы атындағы Тоғызбұлақ орта мектебінде «Халқым деген Қапез…» атты І республикалық кәсіби суретшілердің конкурсымен, атап айтқанда кәсіби суретшілер арасында пленэр (табиғат аясында сурет салу) байқауы, Қапез Байғабылұлы тақырыбына арналған сурет көрмесімен «Қапез мұрасы- ұрпаққа аманат» атты кітап көрмесінің ашылуымен жалғасты.
Ұлтының рухын өнерімен өркендетіп, елінің сөзін сөйлеген ағартушы, ақын, әнші-композитор, ел мұрасын жинаушы Қапез Байғабылұлының есімін ұлықтау-кейінгі ұрпаққа үлкен өнеге. Бұл күні көптен күткен Қапез Байғабылұлы атындағы білім ордасында ағартушының өмірі мен мұрасын жас ұрпаққа кеңінен танытатын арнайы танымдық-тағылымдық сыныптың ашылу салтанаты өтті. Бұл сыныптың ашылуына Сары би Бозымұлының ұрпақтары мұрындық болып, демеушілік танытқан.
Тағылымды шараға облыстық Мәдениет, архивтер және құжаттама басқармасының басшысы Әнуар Үмбеталиев, аудан әкімінің орынбасары Кеңес Қабылбеков, Қапез атамыздың ұрпағы Әділбек Қапезов, зиялы қауым өкілдері, Қапез бабаның ұрпақтары, көпшілік қауым қатысты.
Арнайы жасақталған сыныптан Қапез Байғабылұлының өмір жолы, шығармашылық мұрасы мен ағартушылық қызметіне қатысты құнды деректер мен мәліметтерді өнер зерттеушісі, филология ғылымының кандидаты Сағатбек Медеубекұлы қонақтарға таныстырып өтті. Бұл ашылып отырған сынып жас ұрпаққа Қапез Байғабылұлының өмірі мен мұрасын танып-білуіне, ұлттық құндылықтарды бойына сіңіруіне мүмкіндік беретін рухани орда болмақ. Тарихты құрметтеу- ұрпақ парызы. Құрметті қонақтар баба рухына тағзым жасап, мектеп ауласына ағаш көшеттерін отырғызды.
Мұнан соң, дүйім жұрт Тоғызбұлақ ауылының орталық алаңындағы облыс әкімінің қолдауымен ұйымдастырылып отырған Алаш рухты ағартушы-қайраткер Қапез Байғабылұлының 130 жылдық мерейтойына арналған мәдени-көпшілік шарасының куәсі болды.
Ұлыларды ұлықтау-ұрпақтың парызы. Алғашқы құттықтау сөз алған облыстық Мәдениет, архивтер және құжаттама басқармасының басшысы Әнуар Үмбеталиев облыс әкімі Шыңғыс Сайранұлының және ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінің құттықтауын жеткізді.
-Құрметті жерлестер! Қадірменді зиялы қауым! Қапез Байғабылұлының 130 жылдығы құтты болсын! Алматы облысының әкімі Шыңғыс Сайранұлының ыстық ықыласымен жылы лебізін жеткізуге рұқсат етіңіздер! Құрметті Кеген ауданының тұрғындары мен Қапез Байғабылұлының ұрпақтары! Өткенге құрмет көрсету азаматтық борышымыз екені баршамызға мәлім. Әнші, композитор, Алаш рухты ақын, ағартушы Қапез Байғабылұлының 130 жылдық мерейтойы тағылымы өте терең, мазмұны мол тарихи шара. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев патриотизм төл тарихымызбен шыққан тегімізді терең танудан басталады деп атап өткен болатын. Алаш рухты азаматтарымызды келер ұрпаққа дәріптеу, таныту баршамыздың ортақ міндетіміз. Өткен күннен қуат алатын азаматтардың қатары осындай игілікті істер арқылы жүзеге асатыны белгілі. Біз қыран қанатты, жолбарыс жүректі батыр халықтың заңды жалғасымыз. Егеменді ел болғалы қаншама арыстарымыз ортамызға оралып, туған халқымен рухани үндесін тапты. Бұл біздің береке-бірлігіміздің нақты жемісі деп білемін. Биылғы өтіп жатқан Қапез Байғабылұлының 130 жылдық мерейтойы аясында қаншама зерттеу жұмыстары жүргізілді,- дей келе Қапез Байғабылұлының ұрпақтары немересі Әділбек Нұржігітұлы, шөбересі Динара Ерденқызының иығына камзол жауып, ықылас гүлін табыстады.
Сондай-ақ, «Халқым деген Қапез…» атты І республикалық конкурсының жеңімпаздарымен әділқазылар алқасын ұлттық өнермен мәдениетті дәріптеуге қосқан еңбегі үшін Алғыс хаттармен марапаттады. Кәсіби суретшілер байқауында жоғары шеберлік танытып, үздік нәтиже көрсеткені үшін 750 000 теңге сертификатымен Асқар Нұрболат ІІІ дәрежелі дипломға ие болса, ІІ дәрежелі диплом 1 000 000 теңге сертификаты Қанатбек Амангелдіұлына бұйырды. І дәрежелі диплом 1 250 000 теңгенің сертификаты Еркін Базарғалиұлына табысталды.
Қапез Байғабылұлының өмірі мен шығармашылық мұрасын зерттеуге елеулі үлес қосқан ғалымдар Тұрғанжан Әбеуұлы, Жомарт Құдайбергенұлы, Рашид Ешенұлы, Бағлан Жолдасқызы, Еркін Иманғазыұлы, Ертай Жомарт, Нұржұма Орысбайұлы, Ертай Нұрбекұлы, Ақайдар Анарғалиұлы, журналистер Жанар Оразымбетқызы, Салтанат Бакеева, Нұрлан Қалқа, Қапез Байғабылұлы туралы поэтикалық туындылардың жабық бәйгесінің жеңімпаздары Алмас Ахметбек, Ерғожа Тілепбердиев, Мұрат Шаймарандар марапатталды.
-Кеген ауданының төрінде қазақтың көрнекті тұлғаларымен елінің қамын жеген ардақты азаматтардың кіндік қаны тамған киелі Тоғызбұлақ ауылында Қапез Байғабылұлының 130 жылдығына арналған тағылымды шараға қош келдіңіздер! Осыған орай ұйымдастырылып отырған бұл шара тұлғаның өмір жолын дәріптеп ғана қоймай, оның елге сіңірген еңбегін жас ұрпақтың санасына жеткізетін маңызды істердің бірі, -деген аудан әкімінің орынбасары Кеңес Қабылбеков Қапез Байғабылұлының 130 жыл толуына орай жоспарланған мәдени-көпшілік және спорттық іс-шараны жоғары деңгейде ұйымдастырып, өтуіне атсалысқан бірқатар азаматтарға аудан әкімінің Алғыс хаттарын табыс етіп, сый-сияпат көрсетті.
Сөз алғандар Сағатбек Медеубекұлы, еңбек ардагері Сабыр Досымбеков, Қапез Байғабылұлының ұрпақтары Әділбек Нұржігітұлы, Динара Ерденқызы, кәсіпкер Ерсін Бүркітбаевтар халқына білім мен өнер арқылы қызмет еткен Қапез Байғабылұлының ғибратты ғұмыры-елдік пен ағартушылықтың жарқын үлгісі екеніне тоқталып, ұлт жадында өшпес із қалдырған тұлғаның бар ғұмырын халқының болашағына арнағанын айтып берді.
Спорттық жарыстар да мерейтойдың ажарын ашып, көпшілікке ерекше мерекелік көңіл-күй сыйлады. Тоғызбұлақтағы ауылдық спорт алаңында ұлттық және бұқаралық спорт түрлерінен бірқатар жарыстар ұйымдастырылып, жеңімпаздар арнайы жүлделерге ие болды.
Осылайша, екі күндік мерейтойда ағартушы-қайраткер, ел мұрасын жинаушы, әнші-композитор Қапез Байғабылұлының туғанына 130 жыл толуына арналған ауқымды мәдени және спорттық жарыстар өтіп, қазақтың дәстүрлі ән өнерін, бейнелеу өнерін, ұлттық спорты мен тарихи жадын тоғыстыратын үлкен рухани-мәдени басқосу өз мәресіне жетті.
Сондай-ақ, арнайы тігілген киіз үйлерде баба рухына құран бағышталып, үлкен ас берілді. Шара соңында жиылған жұрт қазақтың ұлттық ойыны көкпарды тамашалап, мәз-мейрам болысып, тарқасты.
Дәурен ЕРМЕКБАЙ.
